Sport to technologiczny wyścig zbrojeń
Sport nigdy nie był wyłącznie rywalizacją fizyczną. To również nieustanny wyścig technologiczny. Kto ma lepsze dane, ten często wygrywa. Kto wcześniej wykryje przeciążenie, kontuzję czy spadek formy – ten zyskuje przewagę. Od dziesięcioleci to właśnie technologia decyduje o różnicy między miejscem na podium a przeciętnością.
Jeszcze dwie dekady temu, jeśli trener, sportowiec czy fizjoterapeuta z Olsztyna chciał przeprowadzić testy motoryczne korzystając z zaawansowanych technologii pomiarowych – musiał udać się na uczelnię, skorzystać z aparatury za setki tysięcy złotych i przeprowadzić badanie w warunkach laboratoryjnych. Dziś? Tę samą lub zbliżoną technologię zmieścimy w walizce, zegarku lub aplikacji na telefonie.
Nowoczesne systemy jak GPS, zegarki sportowe, platformy dynamometryczne STOMP-IT, ENODE PRO czy system VERT (IMU), to często technologie kosmiczne stworzone przez naukowców NASA, które zostały zaadaptowane do codziennego życia i sportu. Wcześniej zarezerwowane dla reprezentacji olimpijskich czy zespołów z NBA, dziś dostępne są w Olsztynie!
Korzystają z nich nie tylko profesjonalni sportowcy, ale również młodzi sportowcy, amatorzy, fizjoterapeuci i trenerzy przygotowania motorycznego. To zmiana nie tylko jakościowa, ale filozoficzna: trening przestaje być oparty na przeczuciu – staje się decyzją opartą na danych.
STOMP-IT: platformy siłowe w walizce
Stomp-IT to nowoczesna, przenośna platforma siłowa zaprojektowana przez firmę Strength By Numbers z Australii. W przeciwieństwie do klasycznych, stacjonarnych systemów montowanych w laboratoriach biomechanicznych, STOMP-IT został zaprojektowany z myślą o łatwym i szybkim zastosowaniu w warunkach treningu sportowego – zarówno w siłowni, jak i na hali czy nawet w terenie. Urządzenie działa w oparciu o czujniki tensometryczne (strain gauges), które mierzą mikroskopijne odkształcenia metalu powstałe pod wpływem siły. Dokładnie te same zasady stosuje się w rakietach i kapsułach załogowych (prom kosmiczny Columbia, rakiety Falcon 9 i Starship) – mierzą przeciążenia strukturalne w czasie startu i lądowania.
W sporcie ten system pozwala na pomiar takich parametrów jak maksymalna siła, moc, tempo generowania siły (RFD), asymetria pomiędzy kończynami czy jakość kontroli lądowania. Co istotne – pomiary wykonywane są w czasie rzeczywistym i prezentowane na przejrzystym wykresie na tablecie. STOMP-IT może być stosowany zarówno do testów dynamicznych (np. skoków CMJ, Drop Jump, przysiadów z wyskokiem), jak i izometrycznych (np. testy RSIST).
Dla trenerów i fizjoterapeutów oznacza to możliwość przeprowadzenia szybkiej diagnozy funkcjonalnej oraz monitorowania postępów zawodników na bieżąco – nie raz na sezon, ale nawet co tydzień. W praktyce – to laboratorium biomechaniczne w walizce, które często zabieramy ze sobą na halę sportową, gdzie pracujemy z siatkarkami klubu UKS SMS Chemik Olsztyn.
ENODE PRO i Vitruve: prędkość mówi więcej niż ciężar
Enode Pro oraz Vitruve to inteligentny system pomiarowy typu IMU (Inertial Measurement Unit), który umożliwia prowadzenie treningu siłowego w modelu velocity-based training (VBT). Urządzenie wyposażone jest w takie techologie jak: akcelerometr, żyroskop oraz magnetometr, które mierzą prędkość, przyspieszenie i orientację przestrzenną sztangi lub ciała sportowca. Pomiar odbywa się w czasie rzeczywistym i jest wyświetlany natychmiast w aplikacji.
VBT to podejście, w którym obciążenie i objętość treningowa dobierane są nie na podstawie procentu maksymalnego ciężaru (np. 85% 1RM), ale na podstawie aktualnej prędkości ruchu. Prędkość fazy koncentrycznej ćwiczenia (np. wyciskania, przysiadu) jest czułym wskaźnikiem gotowości układu nerwowo-mięśniowego, poziomu zmęczenia i potencjału do adaptacji.
Z badań wynika, że wykorzystanie VBT pozwala na skuteczniejsze rozwijanie siły i mocy eksplozywnej, a jednocześnie zmniejsza ryzyko przetrenowania (Pareja-Blanco et al., 2017). Sensory tego typu jak Enode i Vitruve umożliwiają tworzenie profili siłowo-prędkościowych, indywidualizację planu i monitorowanie zmęczenia neuromięśniowego w czasie rzeczywistym.
VERT: wszystko o skokach w kieszeni
VERT to kompaktowy, przypinany do pasa czujnik również typu IMU (akcelerometr + żyroskop), służący do pomiaru parametrów skoku pionowego. Rejestruje wysokość każdego skoku, liczbę skoków, zmiany dynamiki w czasie jednostki treningowej oraz sumaryczne obciążenie (jump load), które może być wyrażane w ilości rozegranych setów przez danego sportowca. Daje to trenerom i zawodnikom twarde dane na temat intensywności skokowej, zmęczenia neuromięśniowego i postępów adaptacyjnych.
Technologia VERT pozwala mierzyć nie tylko wysokość każdego skoku, ale również ich liczbę, łączną objętość pracy skocznej (tzw. jump load), a także dynamiczne zmiany w trakcie sesji treningowej, np. spadek mocy w miarę zmęczenia. Dzięki natychmiastowemu przesyłowi danych do aplikacji mobilnej, trener może reagować w czasie rzeczywistym – zmieniając obciążenia, ograniczając liczbę powtórzeń lub modyfikując plan.
VERT wykorzystywany jest przez czołowe reprezentacje siatkarskie i większość topowych klubów siatkarskich w Polsce, zespoły NBA, kluby NCAA oraz akademie sportowe na całym świecie.
Zegarki sportowe i pasy HR
Zegarki sportowe to dziś nie tylko czasomierze i mało kto uważa zegarek za technologie z NASA, a tak właśnie to powstało. Wywodzą się z systemów telemetrycznych HR/EKG dla misji Gemini i Apollo, gdzie wprowadzono czujniki monitoringu funkcji życiowych astronautów. To dzięki takim zegarkom jaki prawdopodobnie masz na swoim nadgarstwu, wiemy, że Neil Armstrong podczas pierwszych kroków na Księżycu miał tętno na poziomie ok. 150 BPM.
Zegarki są wyposażone są w czujniki optyczne (PPG), GPS, barometry, akcelerometry, czasem również w EKG. Modele jak Garmin, Polar, Suunto, WHOOP czy Apple Watch mierzą: tętno spoczynkowe i wysiłkowe, HRV, VO2max, jakość snu, stres i czas regeneracji.
Pasy HR – np. Polar H10 – to nadal złoty standard dokładności tętna i HRV, oparte na elektrodach i analizie sygnału EKG. Technologia monitorowania tętna zaczęła się w latach 80.,a dziś każdy amator może korzystać z funkcji, które kiedyś były zarezerwowane dla laboratoriów.
Zarówno zegarki, jak i pasy umożliwiają skuteczne zarządzanie treningiem, unikanie przetrenowania, a także przewidywanie spadku formy lub przeciążenia (Bellenger et al., 2016).
1080 Motion – linowy opór nowej generacji
1080 Sprint i Quantum to urządzenia, które generują opór przy pomocy silnika elektrycznego – nie liny, nie ciężaru. Umożliwiają trening mocy w linii prostej, z dokładnym pomiarem siły, prędkości i przyspieszenia.
System pozwala na precyzyjne profilowanie zawodnika, ocenę fazy ekscentrycznej i koncentrycznej, analizę asymetrii i projektowanie programów rehabilitacyjnych. Z tej kosmicznej technologii korzystają najlepsi lekkoatleci na całym świecie, kluby NFL, Premier League, kadry olimpijskie i ośrodki przygotowania motorycznego.
Dzięki zmiennemu oporowi i wszechstronności, 1080 Motion jest jednym z najbardziej zaawansowanych narzędzi do pracy nad mocą i sprintem.
AI i analiza danych w sporcie – nowa era optymalizacji
Sztuczna inteligencja wchodzi dziś do sportu z ogromnym impetem. Od modeli predykcyjnych kontuzji, przez analizę meczu w czasie rzeczywistym, zarządzania strategią w Formule 1 po personalizację obciążeń treningowych – AI staje się narzędziem trenera, analityka i fizjoterapeuty.
Przykładowo, w Premier League i NFL stosuje się algorytmy analizujące dane z GPS zawodników, wideo i czujników siły, które szacują ryzyko wystąpienia kontuzji. AI potrafi również analizować wzorce zmęczenia na podstawie zmian w HRV, jakości snu czy długości kroku. W połączeniu z danymi z urządzeń typu platformy STOMP-IT, Enode czy VERT, możliwe staje się budowanie indywidualnych modeli reakcji organizmu na trening.
Dzięki machine learning, trenerzy mogą otrzymywać spersonalizowane rekomendacje – ile skoków powinien wykonać zawodnik danego dnia, jaką prędkość sztangi utrzymać, a nawet kiedy nie trenować w ogóle. AI zmienia rolę trenera – z osoby planującej w osobę interpretującą dane i podejmującą decyzje oparte na dowodach.
Sport i technologia – co się zmieniło i co mamy dziś w zasięgu ręki?
Nie chodzi o to, kto mocniej – ale kto mądrzej. Dzięki technologiom takim jak STOMP-IT, VERT, Enode, 1080 Motion, zegarki sportowe i AI – mamy dostęp do danych, które jeszcze kilka lat temu były zarezerwowane dla naukowców. Dziś są mobilne, dostępne, przystępne i skuteczne.
Kiedyś pomiar skoku czy siły możliwy był tylko raz może dwa razy w sezonie, na dużej platformie w laboratorium biomechanicznym. Dziś wykonujemy takie pomiary co tydzień na siłowni. Kiedyś dane GPS były zarezerwowane dla drużyn narodowych – dziś każdy piłkarz amator może korzystać z trackerów GPS w swoim zegarku.
Współczesna technologia jest:
• mobilna (urządzenia mieszczą się w kieszeni lub walizce),
• dostępna i powszechna,
• przystępna cenowo (zegarki HR, aplikacje, sensory, czujniki),
• zintegrowana (wszystkie dane trafiają do chmury i aplikacji).
W Olsztynie z takich technologii korzystają kluby siatkarskie, biegacze, trenerzy personalni, fizjoterapeuci. Nie trzeba być olimpijczykiem ani pracować na AWF-ie – wystarczy mieć świadomość możliwości. Technologie sportowe są dziś dosłownie „na wyciągnięcie ręki”.
Bibliografia
• Bellenger, C. R., Fuller, J. T., Thomson, R. L., Davison, K., Robertson, E. Y., & Buckley, J. D. (2016). Monitoring athletic training status through autonomic heart rate regulation: a systematic review and meta-analysis. Sports Medicine, 46(10), 1461-1486.
• Banyard, H. G., Nosaka, K., Sato, K., & Haff, G. G. (2018). Validity of various methods for determining velocity, force, and power in the back squat. International Journal of Sports Physiology and Performance, 13(9), 1170–1176.
• Charlton, P. C., Kenneally-Dabrowski, C., Sheppard, J. M., & Spratford, W. (2022). Wearable technology for monitoring jumping load and performance in sports: a scoping review. Journal of Sports Sciences, 40(5), 558–569.
• dos Santos, T. et al. (2021). Biomechanical differences and asymmetries in the countermovement jump. Journal of Strength and Conditioning Research.
• Healy, R., Kenny, I. C., & Harrison, A. J. (2022). Biomechanical methods for the analysis of lower limb asymmetries in athletic populations. Sports Biomechanics.
• Pareja-Blanco, F., Rodríguez-Rosell, D., Sanchis-Moysi, J., & González-Badillo, J. J. (2017). Effects of velocity loss during resistance training on athletic performance, strength gains and muscle adaptations. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 27(7), 724–735.
flow-studio.com.pl 